Co ile wymieniać noże w paszowozie? Objawy zużycia i wpływ na jakość TMR

Zużycie ostrzy w wozie paszowym postępuje stopniowo i przekłada się bezpośrednio na jakość przygotowania dawki TMR. Jednym z pierwszych sygnałów tego zjawiska jest wydłużający się czas mieszania, niekiedy także coraz większa niejednorodność paszy i pozostawianie przez zwierzęta wybranych frakcji na stole paszowym. Przed wprowadzaniem zmian w recepturze paszy warto najpierw ocenić stan układu tnącego – sprawne noże są jednym z ważniejszych narzędzi pozwalających uzyskać równomierne rozdrobnioną i jednorodną mieszankę.

Kiedy wymienić noże do paszowozu i po czym rozpoznać, że samo ostrzenie już nie wystarczy? To zależy od wielu czynników, na przykład od intensywności pracy i rodzaju przygotowywanej paszy. W dalszej części przedstawiamy orientacyjne przedziały godzinowe, najważniejsze oznaki zużycia oraz wyliczenie, które pomoże ocenić, czy ostrza warto jeszcze regenerować, czy nadszedł czas na ich wymianę.

Czynniki wpływające na zużycie noży w paszowozie

Na tempo zużycia noży w paszowozie największy wpływ ma materiał trafiający do zbiornika. Sucha słoma intensywnie oddziałuje na krawędź tnącą, natomiast ziemia i piasek obecne w kiszonce przyspieszają jej ścieranie. Szczególnie niebezpieczne są kamienie i fragmenty metalu, które mogą wyszczerbić lub uszkodzić nóż nawet podczas jednego cyklu mieszania.

Intensywność eksploatacji i jakość noży

Niemałe znaczenie ma również częstotliwość pracy paszowozu. Jeśli paszowóz dwa razy dziennie przygotowuje i zadaje pełną mieszankę TMR, jego układ tnący pracuje podczas kilkuset takich cykli w ciągu roku. Każdy cykl obejmuje rozdrabnianie i mieszanie paszy, dlatego wraz ze wzrostem liczby przygotowywanych dawek zwiększa się zużycie noży. W firmach usługowych, gdzie jedna maszyna może obsługiwać kilka gospodarstw, ostrza są używane znacznie intensywniej.

Kształt ostrza i stan przeciwnoży

Czas przydatności noży zależy również od kąta ostrzenia, geometrii krawędzi oraz stanu przeciwnoży. Zbyt mały kąt zwiększa agresywność cięcia, ale zarazem sprzyja wykruszaniu krawędzi, natomiast zbyt rozwarty zwiększa opory pracy. Zużyte lub niewłaściwie ustawione przeciwnoże dodatkowo obciążają układ – materiał jest wówczas szarpany zamiast skutecznie przecinany, a to z kolei wpływa na zużycie poszczególnych elementów.

Objawy zużycia noży w paszowozie – jak rozpoznać stępione ostrza?

Najprostsza ocena stanu noży zaczyna się od dokładnych oględzin. Zaokrąglona krawędź tnąca, wyszczerbienia, pęknięcia czy ślady korozji świadczą o postępującym zużyciu. Jeżeli krawędź noża wyraźnie odbija światło na całej długości, oznacza to, że została stępiona i nie zapewnia już czystego cięcia.

Stan noży można ocenić również na podstawie pracy paszowozu. Stępione ostrza zwiększają opory podczas rozdrabniania i mieszania paszy, dlatego przygotowanie zbilansowanej dawki pokarmowej dla zwierząt zajmuje więcej czasu, a ciągnik zazwyczaj działa pod większym obciążeniem. Może to prowadzić do wzrostu zużycia paliwa. O problemie mogą świadczyć także nasilone wibracje lub głośniejsza praca maszyny, zwłaszcza gdy noże zużywają się nierównomiernie.

Stępione noże najłatwiej bodaj rozpoznać po wyglądzie rozdrobnionego materiału. Przy sprawnym układzie tnącym cząstki powinny mieć możliwie równomierną długość. Jeżeli w mieszance pojawiają się długie, wyrwane źdźbła, zgniecione łodygi i nieregularne fragmenty, oznacza to, że materiał jest bardziej miażdżony i szarpany niż precyzyjnie cięty.

Jak zużycie noży wpływa na jakość paszy?

Nierównomierne rozdrobnienie paszy sprzyja jej sortowaniu. Zwierzęta chętniej wybierają drobniejsze składniki, pozostawiając większe i bardziej włókniste fragmenty. W efekcie proporcje składników faktycznie wybieranych na przykład przez krowy mogą różnić się od tych przewidzianych w przygotowanej dawce. Selekcja może zaburzać właściwą strukturę dawki i zwiększać udział szybko fermentujących składników w pobranej paszy. W konsekwencji rośnie ryzyko występowania u zwierząt podostrej kwasicy żwacza (SARA).

Wydaje się jednak, że największym problemem są straty paszy. Jeżeli materiał jest miażdżony zamiast równomiernie cięty, może szybciej się zagrzewać i tracić konsystencję po wyłożeniu na stół paszowy.

Co ile wymieniać noże w paszowozie?

W większości gospodarstw mlecznych, przy czystych komponentach i dwóch zadawaniach dziennie, komplet ostrzy może działać zwykle od 400 do 600 godzin, co odpowiada mniej więcej jednej wymianie w roku. Kontrolę stanu krawędzi warto jednak wpisać w kalendarz co 100–150 godzin pracy.

Te liczby szybko się zmieniają, gdy pasza jest zanieczyszczona na przykład ziemią lub piaskiem. Wówczas wymiana noży w paszowozie bywa konieczna nawet co 250–300 godzin. Z drugiej strony ostrza wzmacniane węglikiem, pracujące na czystym materiale, wytrzymują sezon lub dwa bez utraty parametrów cięcia. Warto zatem pamiętać o kilku zmiennych, które wpływają na stan noży w paszowozie: liczba godzin pracy, rodzaj ciętego materiału i stopień jego zanieczyszczenia.

Ostrzenie czy wymiana noży w paszowozie?

Ostrzenie noży daje zwykle jedynie krótkotrwały efekt. Noże są utwardzane powierzchniowo, a podczas ostrzenia tradycyjnymi metodami, np. szlifierką kątową, dochodzi do stopniowego zeszlifowania utwardzonej warstwy. Krawędź odzyskuje ostrość, jednak szybciej ponownie się tępi, dlatego poprawa jakości i szybkości cięcia może utrzymywać się zaledwie przez kilka dni lub kilka cykli mieszania. W przypadku wyraźnie zużytych noży bardziej uzasadniona jest więc ich wymiana niż kolejne ostrzenie.

Wymiana jest natomiast konieczna, gdy na ostrzu pojawiają się większe ubytki materiału, pęknięcia, głęboka korozja albo odkształcenia. Takiego noża nie powinno się dalej regenerować, ponieważ jego osłabiona konstrukcja zwiększa ryzyko uszkodzenia podczas pracy. Trzeba też pamiętać, że każde kolejne ostrzenie usuwa część materiału, dlatego z czasem możliwości bezpiecznej regeneracji są coraz mniejsze.

Dlaczego regularna wymiana noży w paszowozie jest ważna?

Ostre noże zapewniają równomierne rozdrobnienie mieszanki i ograniczają sortowanie paszy przez zwierzęta. To sprzyja stabilnemu pobraniu dawki i lepszym wynikom stada.

Mniejsze obciążenie maszyny

Sprawny układ tnący skraca czas mieszania, zmniejsza opory pracy i pomaga ograniczyć zużycie paliwa. Przy wymianie noży warto również sprawdzić stan wałka WOM i elementów przeniesienia napędu.

Dobierz części do swojej maszyny

W CNM Parts znajdziesz hartowane i wzmacniane węglikiem noże do paszowozu oraz elementy układu napędowego. Warto sprawdzić ofertę i zaplanować wymianę podczas najbliższego przeglądu.